Zmiany w ochronie międzynarodowej w Polsce: Co czeka Ukraińców?

Otrzymanie ochrony międzynarodowej w Polsce: jakie nowości czekają Ukraińców?

W związku z kryzysem migracyjnym, który trwa od 2021 roku, Polska planuje wprowadzić zmiany do ustawy o udzielaniu ochrony międzynarodowej. Ma to związek z sytuacją na granicy polsko-białoruskiej, gdzie Białoruś, z wsparciem Rosji, organizowała przemieszczanie dużych grup migrantów. Obecnie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczypospolitej Polskiej opracowało nowe zmiany, które dotkną również Ukraińców.

Na dzień 10 grudnia 2024 roku te zmiany nie weszły jeszcze w życie. Ich głównym celem jest uszczelnienie systemu i zapobieganie nieuprawnionemu wykorzystywaniu procedury ochrony międzynarodowej. Zmiany te mają na celu usprawnienie i ujednolicenie procesów, a także zapewnienie większej ochrony dla tych, którzy rzeczywiście potrzebują pomocy.

Kogo dotyczą zmiany?

Zmiany dotyczą wszystkich cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce, niezależnie od ich obywatelstwa. Jednakże, biorąc pod uwagę dużą liczbę obywateli Ukrainy przebywających w Polsce od początku pełnoskalowej inwazji Rosji, te zmiany mogą być dla nich szczególnie istotne. Zmiany obejmą również wnioskodawców ubiegających się o:

• status uchodźcy,
• ochronę uzupełniającą,
• zezwolenie na pobyt ze względów humanitarnych.

Główne zmiany w procedurze składania wniosków:

Zmiany w terminach:

• Skrócenie terminu na złożenie wniosku: Nowe przepisy przewidują, że wniosek o ochronę międzynarodową należy złożyć niezwłocznie po przekroczeniu granicy lub pojawieniu się zagrożenia w kraju pochodzenia. Obecny termin wynosi 15 dni. Jeśli wniosek zostanie złożony po tym terminie, wnioskodawca będzie musiał udowodnić uzasadnione przyczyny opóźnienia.
• Przyspieszenie rozpatrywania wniosków: Uproszczone zostanie postępowanie w sprawach ewidentnie bezzasadnych, co ma skrócić czas oczekiwania na decyzję.

Zmiany w procedurze:

• Wzrost roli Straży Granicznej: Straż Graniczna będzie miała większe uprawnienia w procesie przyjmowania wniosków i weryfikacji tożsamości cudzoziemców.
• Możliwość złożenia wniosku bezpośrednio na granicy: Cudzoziemcy będą mogli złożyć wniosek o ochronę międzynarodową bezpośrednio u funkcjonariusza Straży Granicznej w momencie przekroczenia granicy.
• Bardziej szczegółowa weryfikacja tożsamości: Wprowadzone zostaną nowe narzędzia do weryfikacji tożsamości, w tym biometryczne, co ma na celu zapobieganie fałszerstwom i nadużyciom.
• Obowiązek stawiennictwa: Wnioskodawcy będą mieli obowiązek regularnego stawiennictwa w wyznaczonych miejscach, np. w ośrodkach dla uchodźców, w celu weryfikacji ich statusu.

Konsekwencje braku współpracy:

• Negatywne skutki dla wnioskodawców: Nieprzestrzeganie nowych zasad, np. niestawiennictwo na wezwanie lub odmowa współpracy z organami, może skutkować negatywną decyzją w sprawie wniosku o ochronę międzynarodową.
• Możliwość odmowy przyjęcia wniosku: Wniosek może zostać odrzucony, jeśli wnioskodawca nie współpracuje z organami lub jeśli jego wniosek zostanie uznany za bezzasadny.

Co to oznacza dla Ukraińców?

Chociaż zmiany dotyczą wszystkich cudzoziemców, obywatele Ukrainy, którzy przebywają w Polsce na podstawie specustawy (Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa), mogą nie być bezpośrednio objęci tymi zmianami, dopóki ich status prawny w Polsce pozostaje uregulowany wspomnianą ustawą.

Jeśli jednak obywatel Ukrainy zdecyduje się ubiegać o status uchodźcy lub inną formę ochrony międzynarodowej, będzie musiał przestrzegać nowych zasad. Obywatelom Ukrainy, którzy uciekli przed wojną i przebywają w Polsce na podstawie statusu ochrony tymczasowej, nie zaleca się składania wniosku o ochronę międzynarodową na nowych zasadach.

Jest to spowodowane tym, że status ochrony tymczasowej oferuje podobne korzyści i jest znacznie łatwiejszy do uzyskania. Jeśli jednak obywatel Ukrainy straci prawo do legalnego pobytu w Polsce na podstawie specustawy i zdecyduje się ubiegać o ochronę międzynarodową, będzie musiał przestrzegać nowych, zaostrzonych procedur.

Kiedy zmiany wejdą w życie?

Na chwilę obecną, 10 grudnia 2024 roku, projekt ustawy jest na etapie konsultacji. Nie ma jeszcze określonej daty wejścia w życie nowych przepisów. Spodziewane jest, że zmiany zostaną wprowadzone w najbliższych miesiącach. Będziemy informować o wszelkich aktualizacjach w tym zakresie.

Zaleca się śledzenie oficjalnych komunikatów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Ważne jest, aby na bieżąco zapoznawać się ze zmianami w prawie, ponieważ mogą one mieć istotny wpływ na status prawny i możliwości pobytu w Polsce.

Podsumowanie

Planowane zmiany w prawie dotyczącym ochrony międzynarodowej w Polsce mają na celu uszczelnienie systemu i usprawnienie procesów. Dla obywateli Ukrainy, którzy już korzystają ze statusu ochrony tymczasowej, najważniejsze jest, aby monitorować ewentualne zmiany w specustawie. Natomiast ci, którzy rozważają ubieganie się o status uchodźcy, powinni przygotować się na bardziej rygorystyczne procedury.

Będziemy na bieżąco informować o dalszych etapach procesu legislacyjnego i ostatecznym kształcie nowych przepisów.