Czy Ukrainiec w Polsce ma prawo do tłumacza podczas interwencji policji?

Czy Ukrainiec w Polsce ma prawo do tłumacza podczas interwencji policji?

Ukraińcy przebywający w Polsce – zarówno tymczasowo, jak i na stałe – nierzadko znajdują się w sytuacjach, w których muszą mieć do czynienia z policją: jako świadkowie, ofiary, uczestnicy wypadków drogowych, a nawet w przypadku wykroczeń administracyjnych. W takich momentach szczególnie ważne jest zrozumienie swoich praw – w szczególności prawa do tłumacza.

Prawo do tłumacza: co mówi prawo?

Zgodnie z polskim prawem, każdy cudzoziemiec, który nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, ma prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza podczas czynności procesowych prowadzonych przez policję, prokuraturę i sąd. Prawo to jest zagwarantowane między innymi w:

• Art. 72 § 1 Kodeksu postępowania karnego (KPK): „Osoba nie posługująca się w wystarczającym stopniu językiem polskim ma prawo do korzystania z pomocy tłumacza”.
• Art. 8 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (KPSW): „Do postępowania w sprawach o wykroczenia stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.”
• Art. 257 Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA): „Organ administracji publicznej, jeżeli stroną postępowania jest cudzoziemiec nie władający językiem polskim, zapewnia mu możliwość komunikowania się z organem w wybranym języku, w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2021 r. poz. 1836).”

Kiedy masz prawo żądać tłumacza?

Prawo do tłumacza przysługuje w każdej sytuacji, gdy Twoje zeznania, wyjaśnienia lub inne oświadczenia mają znaczenie dla sprawy, a Ty nie rozumiesz w pełni języka polskiego. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy jesteś zatrzymany, przesłuchiwany, składzasz zeznania jako świadek, jak i gdy jesteś ofiarą przestępstwa lub uczestniczysz w innych czynnościach procesowych.

Przykłady sytuacji, w których możesz żądać tłumacza:

• Zatrzymanie przez policję: Jeśli zostajesz zatrzymany, masz prawo do zrozumienia przyczyn zatrzymania, treści zarzutów oraz swoich praw. Tłumacz powinien być wezwany niezwłocznie.
• Przesłuchanie: Podczas przesłuchania, czy to w charakterze świadka, czy podejrzanego, tłumacz jest niezbędny, abyś mógł zrozumieć zadawane pytania i precyzyjnie odpowiedzieć.
• Oględziny miejsca zdarzenia: Jeżeli Twoja obecność jest wymagana podczas oględzin (np. po wypadku drogowym), tłumacz powinien wyjaśniać Ci ich przebieg i dokumentację.
• Zapoznanie się z dokumentami: Masz prawo do zrozumienia wszelkich dokumentów, które podpisujesz, w tym protokołów, pouczeń czy decyzji. W razie potrzeby, powinny one zostać przetłumaczone.

Jak domagać się tłumacza?

Jeżeli uważasz, że potrzebujesz tłumacza, powinieneś wyraźnie to zakomunikować funkcjonariuszom policji. Możesz powiedzieć: „Potrzebuję tłumacza” lub „Nie rozumiem języka polskiego i żądam tłumacza”. Funkcjonariusze mają obowiązek zapewnić Ci tłumacza. Jeśli nie zrobią tego natychmiast, powinieneś powtórzyć swoje żądanie. Warto zapisać nazwisko funkcjonariusza, który odmawia wezwania tłumacza.

Co jeśli policja odmawia wezwania tłumacza?

Odmowa zapewnienia tłumacza jest naruszeniem Twoich praw. W takiej sytuacji Twoje zeznania złożone bez obecności tłumacza mogą być uznane za nieważne w dalszym postępowaniu. Powinieneś zwrócić na to uwagę, a w razie odmowy, odnotować ten fakt w protokole (jeśli masz taką możliwość) lub powiadomić swojego prawnika, jeśli go posiadasz. Możesz również złożyć skargę na postępowanie funkcjonariuszy.

Ważne wskazówki dla Ukraińców w Polsce:

• Nie podpisuj niczego, czego nie rozumiesz: To podstawowa zasada. Jeśli dokument nie został Ci przetłumaczony, a Ty go nie pojmujesz, kategorycznie odmów podpisu.
• Zachowaj spokój i uprzejmość: Nawet w trudnej sytuacji, opanowanie i kulturalne zachowanie pomogą uniknąć dodatkowych nieporozumień.
• Pamiętaj o swoich danych kontaktowych: Zawsze miej przy sobie dokument tożsamości oraz numer telefonu osoby, którą można powiadomić w nagłym wypadku.
• Skorzystaj z pomocy prawnej: Jeśli masz wątpliwości co do swoich praw lub czujesz się niepewnie w kontakcie z policją, skonsultuj się z prawnikiem.

Prawa te są niezwykle istotne dla zapewnienia sprawiedliwego i rzetelnego przebiegu postępowania. Pamiętaj, że znajomość swoich praw jest pierwszym krokiem do ich skutecznej ochrony.