Nielegalne przekroczenie granicy w czasie wojny: prawo i konsekwencje

Odpowiedzialność za nielegalne przekroczenie granicy w czasie wojny: co wiadomo w 2025 roku

W 2025 roku polscy pogranicznicy odnotowują coraz więcej prób nielegalnego wyjazdu z Ukrainy (wcześniej było to analogicznie w przypadku przekraczania polskiej granicy). Według danych Państwowej Służby Granicznej, tylko od początku roku zatrzymano ponad 13 tysięcy osób, które próbowały opuścić kraj poza oficjalnymi punktami kontroli.

Rzecznik PSG, Andrzej Demczenko, podkreśla, że mężczyźni omijają punkty kontrolne głównie przez zieloną granicę lub posługują się fałszywymi dokumentami. Najczęściej próbują przedostać się do Rumunii i Mołdawii. Rośnie również liczba osób, które przedostają się przez granicę z Węgrami i Polską.

Zgodnie z obowiązującym prawem, wojskowo-obowiązani mężczyźni w wieku od 18 do 60 lat mają zakaz opuszczania Ukrainy, z wyjątkiem określonych kategorii. W ostatnich miesiącach w dyskusjach publicznych i mediach coraz częściej pojawia się pytanie: czy będzie ustawa o powrocie mężczyzn z zagranicy do Ukrainy i czy będzie za nią odpowiedzialność karna?

Czy będzie ustawa o powrocie mężczyzn z zagranicy do Ukrainy (ustawa mobilizacyjna)?

Tak, Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podpisał ustawę nr 10449, która ma na celu wzmocnienie mobilizacji. Ustawa weszła w życie 18 maja 2024 roku. W szczególności, dokument reguluje kwestie aktualizacji danych przez obywateli Ukrainy za granicą oraz wprowadza kary za uchylanie się od mobilizacji. Dotyczy ona wyłącznie obywateli Ukrainy.

Natomiast polskie prawo nie przewiduje odpowiedzialności za nielegalne przekroczenie granicy ukraińskiej. Jeśli więc obywatel Ukrainy nielegalnie przekroczy granicę i zostanie zatrzymany przez polskie władze, będzie traktowany jako osoba, która nielegalnie przebywa na terytorium Polski. Będzie to miało konsekwencje wyłącznie w ramach polskiego systemu prawnego (np. wydalenie z kraju, zatrzymanie).

Odpowiedzialność karna za nielegalne przekroczenie granicy Ukrainy

Ukraińskie prawo przewiduje odpowiedzialność za nielegalne przekroczenie granicy państwowej, w Ukrainie. Zgodnie z artykułem 204 Kodeksu Administracyjnego Ukrainy, nielegalne przekroczenie lub próba nielegalnego przekroczenia granicy państwowej Ukrainy pociąga za sobą nałożenie grzywny w wysokości od 3400 do 8500 hrywien, lub areszt administracyjny na okres do 15 dni.

Jeśli osoba przekroczy granicę, podając się za pasażera transportu intermodalnego, podążającego tranzytem z jednego punktu kontrolnego do drugiego, wtedy będzie to karane grzywną w wysokości od 1700 do 5100 hrywien, z konfiskatą środków transportu.

Ponadto, jeśli osoba przekroczy granicę Ukrainy, wykorzystując fałszywe dokumenty, będzie ponosić odpowiedzialność zgodnie z artykułem 358 Kodeksu Karnego Ukrainy – od grzywny do ograniczenia wolności na okres do 2 lat.

Jeśli nielegalne przekroczenie granicy odbywa się z użyciem przemocy (zagrożeniem życia lub zdrowia funkcjonariusza Państwowej Służby Granicznej lub innych osób), przewiduje się pozbawienie wolności na okres do 3 lat.

Osoby uchylające się od mobilizacji mogą być również pociągnięte do odpowiedzialności karnej zgodnie z artykułem 336 Kodeksu Karnego Ukrainy, który przewiduje karę pozbawienia wolności na okres od 3 do 5 lat.

Polskie prawo, tak jak i każdego innego kraju, nie może stosować przepisów ukraińskiego Kodeksu Karnego. Jeśli obywatel Ukrainy zostanie zatrzymany na terenie Polski za nielegalne przekroczenie granicy ukraińskiej, polskie organy ścigania nie będą ścigać go za przestępstwo na terytorium Ukrainy.

Powrót mężczyzn-uchylających się od mobilizacji do Ukrainy z zagranicy

Należy podkreślić, że nowa ustawa mobilizacyjna nie przewiduje odpowiedzialności za powrót mężczyzn, którzy opuścili Ukrainę nielegalnie podczas stanu wojennego. Oznacza to, że nie ma przepisów karnych ani administracyjnych, które by zakazywały powrotu takich osób na terytorium Ukrainy lub nakładały na nich karę za sam fakt nielegalnego wyjazdu.

Każdy obywatel Ukrainy ma prawo wrócić do ojczyzny. Organy ścigania mogą zebrać informacje o osobie i przekazać sprawę do sądu, który może podjąć decyzję o ściganiu administracyjnym lub karnym za nielegalny wyjazd. Proces ten odbywa się zgodnie z prawem ukraińskim i tylko po powrocie osoby na terytorium Ukrainy.

Podsumowanie

Nie ma żadnych specjalnych przepisów ani mechanizmów, które uniemożliwiałyby mężczyznom powrót do Ukrainy. Nie ma również podstaw do ekstradycji takich obywateli, chyba że są poszukiwani za inne przestępstwa. Jednak po powrocie do kraju, obywatele, którzy nielegalnie przekroczyli granicę, będą pociągnięci do odpowiedzialności administracyjnej lub karnej zgodnie z ustawodawstwem Ukrainy.

Należy pamiętać, że ukraińskie prawo stosuje się do obywateli Ukrainy wyłącznie na jej terytorium.

NAVY Estate nie jest agencją imigracyjną i nie doradza w kwestiach migracyjnych. Agencja specjalizuje się w pośrednictwie w sprzedaży nieruchomości w Polce. Dzielimy się informacjami pozyskanymi ze źródeł otwartych.