Kontrola ZUS zwolnień lekarskich: nowe zasady od 2025 roku

ZUS będzie kontrolował osoby pobierające świadczenia w Polsce. Nie można nie wpuścić inspektora

W Polsce od 1 stycznia 2025 roku weszły w życie nowe przepisy dotyczące kontroli pracowników przebywających na zwolnieniach lekarskich. Zmiany te są odpowiedzią na rosnącą liczbę przypadków niewłaściwego wykorzystania L4. Według oficjalnych danych, prawie 50% osób otrzymujących świadczenia chorobowe wykorzystywało je nie do powrotu do zdrowia, ale do wypoczynku, remontu mieszkania lub wykonywania innych prac. Nowe regulacje mają na celu poprawę efektywności kontroli i zapobieganie nadużyciom.

Kto podlega kontroli?

Kontroli podlega każda osoba, która otrzymuje świadczenie chorobowe, w tym:

• Pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę,
• Osoby prowadzące działalność gospodarczą,
• Osoby pracujące na podstawie umowy zlecenia.

Jak przebiega kontrola?

Kontrolę przeprowadzają uprawnieni inspektorzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Mogą oni odwiedzić ubezpieczonego w domu lub w innym miejscu pobytu wskazanym w zaświadczeniu lekarskim. Celem kontroli jest sprawdzenie, czy chory wykorzystuje zwolnienie lekarskie zgodnie z jego przeznaczeniem, czyli w celu powrotu do zdrowia.

Podczas kontroli inspektorzy ZUS mogą:

• Przeprowadzić wywiad z chorym na temat jego stanu zdrowia i przebiegu leczenia.
• Sprawdzić, czy chory przebywa w miejscu wskazanym w zaświadczeniu lekarskim.
• Ocenić, czy aktywność chorego nie przeszkadza w powrocie do zdrowia (np. wykonywanie prac fizycznych, podróżowanie).

Czy można nie wpuścić inspektora ZUS?

Nie, odmowa wpuszczenia inspektora ZUS do mieszkania w celu przeprowadzenia kontroli jest niemożliwa i może prowadzić do poważnych konsekwencji. Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa jasno określa, że osoba ubezpieczona ma obowiązek poddać się kontroli.

Odmowa przyjęcia kontroli lub utrudnianie jej przebiegu może skutkować wstrzymaniem wypłaty świadczenia chorobowego, a nawet koniecznością zwrotu już wypłaconych pieniędzy.

ZUS powołuje się na art. 59 ust. 7 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, który mówi: „Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w drodze decyzji, wstrzymuje wypłatę zasiłku chorobowego lub opiekuńczego w przypadku uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy albo wykorzystywania zwolnienia od pracy niezgodnie z jego celem” oraz art. 17 ust. 2 tej samej ustawy.

Jakie są konsekwencje naruszenia zasad zwolnienia lekarskiego?

W przypadku stwierdzenia, że zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane niezgodnie z jego przeznaczeniem, ZUS może:

• Wstrzymać wypłatę świadczenia chorobowego.
• Żądać zwrotu już wypłaconych świadczeń.
• W niektórych przypadkach, gdy nadużycie jest znaczne, pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia.

Nowe uprawnienia ZUS

Od 1 stycznia 2025 roku ZUS posiada szersze uprawnienia w zakresie kontroli. Oprócz tradycyjnych kontroli w miejscu pobytu, Zakład może również korzystać z danych zawartych w systemach informatycznych (np. dane o aktywności w mediach społecznościowych, jeśli są publiczne i wskazują na niezgodne z zaleceniami wykorzystanie zwolnienia) oraz współpracować z innymi instytucjami.

Nowe przepisy mają na celu zmniejszenie liczby nadużyć związanych ze zwolnieniami lekarskimi oraz zapewnienie, że świadczenia chorobowe trafiają do osób, które faktycznie ich potrzebują do powrotu do zdrowia. Pracownicy powinni pamiętać o odpowiedzialności związanej z wykorzystaniem zwolnienia lekarskiego i stosować się do zaleceń lekarza, aby uniknąć nieprzyjemnych konsekwencji.